Đerdap – prvi UNESCO geopark u Srbiji

Područje Đerdapa prvo je prirodno dobro u Srbiji upisano na listu UNESCO GLOBAL GEOPARKS odlukom Izvršnog saveta Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu – UNESCO, donetoj na plenarnom zasedanju 10. jula 2020. godine kada je potvrđena odluka UNESCO saveta za globalne geoparkove o izboru Đerdapa za jedan od 15 novih geoparkova u svetu.

Geopark Đerdap je uspostavljen na osnovu Sporazuma o saradnji između Ministarstva zaštite životne sredine, Zavoda za zaštitu prirode Srbije, JP „Nacionalni park Đerdap“ i opština Golubac, Majdanpek, Kladovo i Negotin.

Proglašenje područja Đerdapske klisure i njenog zaleđa, delova masiva planina Kučaj i Miroč za geopark rezultat je višegodišnjeg rada i angažovanja državnih organa, institucija i stručnjaka.

Povodom usvajanja nominacije Đerdapa za geopark direktor Zavoda za zaštitu prirode Srbije, mr Aleksandar Dragišić ukazao je na to da je „ovo značjno priznanje i vrednovanje naše prirodne baštine u svetskim razmerama, i da Srbija po UNESCO kriterijumima vrednovanja geoparkova ima potencijal da nominuje još područja, budući da je oko 80 geomorfoloških, hidrogeoloških, speleoloških i geoloških lokaliteta u sistemu zaštićenih područja, dok je u okviru inventara geonasleđa do sada izdvojeno 850 fenomena.“

Na inicijativu resornog ministarstva 2014. je pokrenuta inicijativa za uspostavljanje geoparkova u Srbiji. U tom cilju krajem 2015. godine formiran je Radni tim za uspostavljanje geoparka Đerdap, koji je na osnovu operativnih uputstava UNESCO Global Geopark Network uradio aplikacioni dosije, koji je preko Nacionalne komisije za saradnju sa UNESCO-om dostavljen Sekretarijatu UNESCO Global Geoparks. U radu ekspertkog tima za izradu Aplikacionog dosijea učestvoao je stručni saradnik Zavoda paleonotolog Srđan Marinčić.

Ovom odlukom Đerdap sa područjem od 1.330 km2 postao je deo svetske mreže geoparkova, jedinstvenih, geografski celovitih područja koja obuhvataju lokalitete i pejsaže od međunarodnog geološkog značaja i sa izuzetnim prirodnim i kulturnim nasleđem.

Najznačajniji prirodni fenomen na prostoru geoparka Đerada je, pre svega, sama Đerdapska klisura koja je sa dužinom od preko 100 kilometara najduža klisura u Evropi i sastoji se od četiri manje klisure i tri kotline: Golubačka klisura, Kazanska klisura, Ljupkovska kotlina, klisura Gospođin vir, Donjomilanovačka kotlina, Oršavska kotlina i Sipska klisura. Na ovom prostoru je Dunav duboko usekao snažne kamene planine Južnih Karpata, otkrivši tako izuzetne prizore geonasleđa i pokazavši geološku evoluciju Zemljine kore na Dunavu od proterozoika do poslednjeg ledenog doba. Na prostoru Geoparka stanište imaju brojne vrste, među kojima je preko 1000 biljnih vrsta, a starost krečnjačkih stena veća je od 160 miliona godina.

Područje Đerdapske klisure, kao najduže klisure probojnice u Evropi, odlikuje mreža klisura, kanjona, dubokih uvala i lokaliteta koji predstavljaju svedočanstva o geološkom i geomorfološkom razvoju Zemlje. Posebno je značajno postojanje brojnih kraških pojava koje su zaštićena područja kao spomenici prirode. Najznačajniji među njima su spomenici prirode „Prerasti u kanjonu Vratne“, „Prerast Šuplja stena “, „Tunelska pećina Prerast u kanjonu Zamne“ i „Blederija“, “Rajkova pećina“, „Bigrena akumulacija kod manastira Tumane“ i „Bigrena akumulacija Beli Izvorac“, koji su pored područja Nacionalnog parka „Đerdap“ obuhvaćeni geoparkom.

O kulturološkom značaju i nasleđu Đerdapa govori milenijumsko nasleđe nekoliko civilizacija koje datiraju iz vremena mezolita, pre svega, najveće evropsko naselje Lepenski vir od oko 9500-5500 pre nove ere, zatim iz doba eneolita, o kome svedoči najstariji rudnik u Evropi Rudna glava kod Majdanpeka od oko 5000 godina pre nove ere, kao i iz rimskog, vizantijskog i turskog perioda Trajanova tabla, Golubački grad, tvrđave Fetislam i Diana, a tu su i tradicionalne kuće, crkve i manastiri.

Proglašenjem Đerdapa za geopark omogućeno je razvijanje prakse i modela za jedinstveno povezivanje zaštite geološkog nasleđa i regionalnog održivog ekonomskog razvoja ovog područja.

Proširenjem liste sa 15 geoparkova u svetu, u svetsku mrežu geoparkova upisano je 161 područje od izuzetnog međunarodnog geološkog značaja, koje se nalazi u 44 zemlje.

Link za vest objavljenu na UNESCO web site-u: https://en.unesco.org/news/geopark-2020

You may also like...